Παιδιά και social media: Γιατί η απαγόρευση θα μπορούσε να κάνει τα πράγματα χειρότερα

Οι «φωνές» που πληθαίνουν και ο προβληματισμός σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους και τον εθισμό που αντιμετωπίζουν τα παιδιά και οι έφηβοι από την αλόγιστη χρήση του διαδικτύου και των social media, έχει οδηγήσει σε ένα «ρεύμα» αυξανόμενων πιέσεων για την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε άτομα κάτω των 16 ετών.

Οι απαγορεύσεις στην Αυστραλία τέθηκαν ήδη σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2025. Την ίδια ώρα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας, της Αυστρίας και της Γερμανίας, εξετάζουν ή προσπαθούν να θεσπίσουν παρόμοιους περιορισμούς, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται επί του παρόντος σε διαβούλευση για μια πιθανή απαγόρευση.

Υπενθυμίζεται ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε μιλήσει δημόσια για το μέτρο της απαγόρευσης χρήσης των social media σε παιδιά και ανήλικους, μέσω του καθορισμού ορίου ψηφιακής ενηλικίωσης (σ.σ. σημειώνεται ότι έχει συζητηθεί ως όριο η ηλικία των 16 ετών), μιλώντας στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Αυστραλία, με θέμα «Protecting Children in the Digital Age», στο πλαίσιο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της 80ής Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Ο... διχασμός

Ωστόσο, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι ειδικοί και οι ακτιβιστές φαίνεται να «διχάζονται» ως προς το εάν οι γενικές απαγορεύσεις προστατεύουν πραγματικά τα παιδιά στο διαδίκτυο, με πολλούς να τις βλέπουν ως «τιμωρία» για την αποτυχία των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών να κάνουν τους διαδικτυακούς χώρους ασφαλέστερους.

Αυτό που μοιάζει βέβαιο, είναι πως τα social media είναι ήδη βαθιά ριζωμένα στη ζωή των νέων. Μπορούν να προσφέρουν κοινότητα και σύνδεση, υποστήριξη από συνομήλικους, έκθεση σε διαφορετικούς πολιτισμούς και συχνά χρησιμοποιούνται ως πηγή ειδήσεων. Μια απαγόρευση θα μπορούσε να απογυμνώσει αυτές τις συνδέσεις, ιδιαίτερα για τους περιθωριοποιημένους ή απομονωμένους εφήβους που μπορεί να αισθάνονται πιο άνετα στο διαδίκτυο παρά στο σχολείο ή στο σπίτι.

Πολλές φιλανθρωπικές οργανώσεις για παιδιά αντιτίθενται σε μια απαγόρευση. Όπως αναφέρει το TechMonitor, ο Πίτερ Γουάνλες από την Εθνική Εταιρεία για την Πρόληψη της Κακοποίησης Παιδιών (NSPCC) υποστήριξε ότι αυτό θα «τιμωρούσε τα παιδιά για την αποτυχία των τεχνολογικών εταιρειών». Μαζί με 41 άλλους οργανισμούς για την ασφάλεια των παιδιών και του διαδικτύου, η NSPCC υπέγραψε μια επιστολή που δηλώνει ότι ενώ τα παιδιά κάτω των 13 ετών δεν πρέπει να έχουν καμία πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η εστίαση για τα άτομα άνω των 13 ετών θα πρέπει να βασίζεται σε αυστηρούς κανονισμούς και όχι σε άμεσες απαγορεύσεις.

Πιθανές συνέπειες

Η επιβολή γενικών απαγορεύσεων θα μπορούσε να έχει αρκετές ακούσιες συνέπειες. Πρώτον, μια απαγόρευση θα ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί και θα μπορούσε να ωθήσει τους νέους σε ακόμη πιο επικίνδυνους, μη ρυθμιζόμενους διαδικτυακούς χώρους.

Δεύτερον, μια ξαφνική «ενεργοποίηση» στα 16 θα μπορούσε να κάνει τους εφήβους πιο ευάλωτους, εκθέτοντάς τους σε όλο το φάσμα των διαδικτυακών κινδύνων χωρίς τη σταδιακή ανάπτυξη του ψηφιακού και μιντιακού γραμματισμού. Αυτό ενδεχομένως να είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, πχ στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου οι 16χρονοι μπορούν πλέον να ψηφίσουν. Η έκθεση σε παραπληροφόρηση, deepfakes και διαδικτυακό πολιτικό εξτρεμισμό χωρίς προηγούμενη προετοιμασία θα μπορούσε να διαμορφώσει τον τρόπο - και το γιατί - που ψηφίζουν.

Ενώ οι ολοκληρωτικές απαγορεύσεις μπορεί να μην είναι η απάντηση, αυτό δεν σημαίνει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν πρέπει να παραμένουν ρυθμιζόμενα. Σύμφωνα με το φιλανθρωπικό ίδρυμα για παιδιά Internet Matters, το 67% των παιδιών στο Ηνωμένο Βασίλειο βιώνουν βλάβες στο διαδίκτυο. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ανησυχητικό στατιστικό στοιχείο και καταδεικνύει την επείγουσα ανάγκη να γίνουν οι διαδικτυακοί χώροι ασφαλέστεροι για τους νέους. Η εφαρμογή αυστηρών κανονισμών για να καταστούν οι πλατφόρμες ασφαλέστερες εκ του σχεδιασμού θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση της διαδικτυακής βλάβης. Αυτό θα περιλαμβάνει τον περιορισμό των χαρακτηριστικών σχεδιασμού που καθιστούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εθιστικά, όπως οι ατελείωτες ώρες μπροστά στις οθόνες των συσκευών, οι υπερ-εξατομικευμένοι αλγόριθμοι, η υπερφόρτωση ειδοποιήσεων και οι «σειρές» που ενθαρρύνουν την καθημερινή αλληλεπίδραση. Επιπλέον, ο Νόμος για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο (OSA) θα πρέπει να εφαρμόζεται αυστηρά και οι πλατφόρμες που δεν καταφέρνουν να αφαιρέσουν γρήγορα επιβλαβές ή παράνομο περιεχόμενο θα πρέπει να λογοδοτούν.

Επιπλέον, τα παιδιά θα πρέπει να είναι εξοπλισμένα με τις δεξιότητες και τα εργαλεία που χρειάζονται για να πλοηγούνται με ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο. Τα παιδιά θα πρέπει να διδάσκονται δεξιότητες ψηφιακού γραμματισμού στο σχολείο, καθώς και στρατηγικές αντιμετώπισης όταν αντιμετωπίζουν δυσάρεστο περιεχόμενο.

Θα πρέπει επίσης να παρέχεται υποστήριξη σε γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικούς, επιτρέποντάς τους να ενθαρρύνουν την ασφαλέστερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αντί να βασίζονται σε νομικές απαγορεύσεις.